تبلیغات
نوای خوش تاک - تاکستان کجاست

 

تاکستان

تاکستان

 

اطلاعات کلی

نام رسمی:

تاکستان

کشور:

ایران

استان:

قزوین

شهرستان:

تاکستان

بخش:

مرکزی

نام محلی:

سیادون

نام‌های قدیمی:

سیاه‌دهن

مردم

جمعیت

۷۳٬۶۲۵

زبان‌های گفتاری:

تاتی، فارسی و ترکی

مذهب:

شیعه

جغرافیای طبیعی

ارتفاع از سطح دریا:

۱۲۶۵ متر

اطلاعات شهری

ره‌آورد:

انگور

پیش‌شماره تلفنی:

۰۲۸۲

تاکستان (به تاتی: سیادون) مرکز شهرستان تاکستان در استان قزوینِ در شمال غربی ایران است. ارتفاع متوسط این شهر از سطح دریا ۱٬۲۶۵ متر می‌باشد. شهر تاکستان در ۳۵ کیلومتری جنوب غرب قزوین و ۱۸۵ کیلومتری غرب تهران واقع شده‌ است.

جمعیت‌هایِ زبانی

در بخشِ مرکزی فقط ساکنانِ اصلیِ شهر به زبان تاتی و فارسی سخن می‌گویند تعدادی از توابع این شهر و همچنین مهاجران ساکن در این شهر به زبان ترکی آذربایجانی تکلم می‌کنند. دو طایفه‌یِ بزرگِ رحمانی و طاهرخانی عمده‌یِ جمعیتِ تاکستان را شکل می‌دهند و بدین‌وسیله از غیرِبومیان متمایز می‌گردند. در حالِ حاضر شهرِ تاکستان پذیرایِ مهاجرانِ زیادی از نقطه‌هایِ مختلف می‌باشد. عمده‌یِ این مهاجران ترکی‌زبان‌اند که از استان‌هایِ ترک‌نشینِ شمالِ غربِ کشور و روستاها و بخش‌هایِ ترکی‌زبانِ خودِ شهرستان آمده و در این شهر ماندگار شده‌اند.

شمار اندکی نیز از ملّیت‌هایِ دیگر هستند، برایِ نمونه مهاجرانِ عراقی و کارشناسان و فنّی‌کارانِ غربی و یا شرقی‌ای که در کارخانه‌هایِ این شهر سرگرمِ کاراند. زبانِ میانجی در میانِ نسلِ جوان و بیشترِ میانسالان فارسی‌ست؛ ولی برخی ازمیانسالان و بسیاری از سالخوردگانِ تاکستانی‌زبان با ترک‌ها به‌راحتی ترکی حرف می‌زنند، یعنی در میانِ این گروه‌هایِ سِنّی، رابطه‌هایِ ترک-تات به زبانِ ترکی بوده و هنوز هست. از این میان ترک‌ها، کردها و گیلک‌هایی که در این شهر ساکن‌اند، همگی، این زبان را می‌فهمند ولی رابطه‌ها به فارسی‌ست. ترک‌ها، کُردها و فارس‌هایی نیز هستند که این زبان را به‌خوبی حرف می‌زنند. به‌سببِ ویژگی‌هایِ آوایی و دستوریِ تاکستانی، فراگیرانِ بیرون از زبان به‌ندرت می‌توانند به لهجه‌یِ خودِ این مردم حرف بزنند.

برخی از پدر و مادرها نیز به‌خاطرِمزیت‌هاِ بعدیِ فارسی برایِ فرزندانشان، زبانِ فارسی را به‌عنوانِ زبانِ خانه برمی‌گزینند؛ امّا با این‌حال هنوز بیشترِ مردم با فرزندانشان تاکستانی حرف می‌زنند. وجودِ شهرک‌هایِ صنعتی و دانشگاهِ آزاد و پیامِ نور موجب رویاروییِ فرهنگی بینِ بومیان و غیرِبومیان شده، که همین امر مردمِ بومی را بیشتر به فارسی‌گویی وامی‌دارد. افزون بر همه‌یِ این‌ها، همچون نقطه‌هایِ دیگرِ جهان در اینجا نیز بر اثرِ روندِ اطّلاع‌رسانیِ رسانه‌ای و همگون‌سازی‌هایِ پیروِ آن، زبانِ تاکستانی دستخوشِ دگرگونی‌هایِ فزاینده‌ای‌ست.

روشن است که فارسی بیشترین اثر را بر گویش‌هایِ این‌چنینی دارد. افزون بر اثرپذیری‌هایِ واژگانی و دستوریِ رایج میانِ زبان‌هاِ قوی و ضعیف، همانندی‌هایِ ریشه‌شناختیِ فارسی و تاکستانی نیز این روند را شتاب می‌بخشد؛ برایِ نمونه واژه‌یِ zonev در تاکستانی برابر با زانویِ فارسی‌ست، و امروزه بسیاری از مردم به‌راحتی به‌جایِ zonev از zânu استفاده می‌کنند، و (آنگونه که نگارنده از گویشورانِ این زبان جویا شده) این بدان سبب است که آن‌ها این دو را یکی و گاه بدتر، واژه‌یِ تاکستانی را دگرگون شده‌یِ همان برابرِ فارسی می‌دانند.

یادآور می‌شود نام‌هایِ اندام‌هایِ بدن از آن دست واژه‌ها هستند که با وجودِ سده‌ها جدااُفتادگی، می‌توانند در زبان‌هایِ هم‌خانواده با کمترین دگرگونی برجای بمانند. برایِ نمونه همین زانو در فرانسه genou، در انگلیسی knee، در آلمانی knie، در روسی koleno و در هندی ghutna گفته می‌شود [۱]. همگیِِ زبان‌هایِ نام‌برده هم‌خانواده و از خانواده‌یِ زبان‌هایِ هندواروپایی هستند.

نام و زبانِ تاکستان

مردم در تاکستان به زبانِ خود تاتی یا سیادونیجی (siyâdiniji) می‌گویند و به شهرِ خود سیادون (siyâden). نامِ تاکستان را فرهنگستان اوّل ایران برایِ این شهر در نظر گرفت و پیش از آن گویا در نوشته‌هایِ رسمی نامِ این شهر به شکلِ سیاه‌دهن (siyâdehen) می‌آمده [۲]). امّا ij- پسوندِ نسبت است که در تاکستانی تنها برایِ نسبتِ محلِّ اقامت کاربرد دارد. به این ترتیب siyâdinij به معنایِ کسی‌ست که اهلِ siyâden باشد (و در آن eیِ siyâden زیرِ اثرِ iیِ پسوندِ ij- دستخوشِ همگونیِ پسرو (افراشته‌تر) شده‌است). اکنون با افزودنِ پسوندِ نسبتِ i- به این واژه، واژه‌یِ تازه‌یِ siyâdiniji به دست می‌آید که به زبانِ یک siyâdinij گفته می‌شود. در دیگر شهرها و آبادی‌های مادی‌زبان رامند نیز مردمِ هر نقطه نامِ زبان خود را از نامِ شهر و آبادیِ خود می‌گیرند.

نامِ پیشینِ شهرِ تاکستان، سیادِهِن یا سیادُهُن هم ثبت شده است. برخی بخشِ «-دِهِن» را در نام سیادهن با موردِ مشابهِ آن در نام‌هایِ رودهن و بومهن یکی می‌دانند. تغییر نام این شهر از سیادِهِن به تاکستان به سببِ محصولِ انگور این شهرستان بوده و توسّطِ فرهنگستانِ زبان و ادبِ فارسی در دوره‌یِ رضاشاه پهلوی انجام گردیده است. تاکستان به معنای باغ انگور است.

نام خانوادگی بیشتر مردم تاکستان که تبار تاکستانی دارند رَحمانی (رَحـمَنی)، طاهِرخانی، صَمَدی، شَقاقی و طاهِری است.

تقسیمات کشوری

شهرها: تاکستان و نرجه

شهرها: اسفرورین

شهرها: خرمدشت

شهرها: ضیاآباد

پیشه‌یِ مردمِ شهر

پیشه‌یِ اصلیِ مردم کشاورزی و باغ‌داری است و محصولهایی چون (بیش از ۳۳ گونه) انگور، هلو-انجیری (بشقابی)، شلیل، یونجه، گندم، آفتابگردان، خیار و... در این شهر بطورِ انبوه پرورش می‌یابد[نیازمند منبع]. تاکستان از تولیدکنندگان برجستهٔ مرغ در کشور است.

تاریخ

تاکستان در مسیر جاده ابریشم بوده و یکی از اثرهایِ تاریخیِ آن آرامگاهِ پیرِ قِز قَلعه یا بُقعه‌یِ پیر است.

دانشگاه‌ها

پیش نویس

1.     میشل مالرب، زبان‌هایِ مردمِ جهان، ترجمه‌یِ عفت ملانظر، چاپ نخست، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، تهران، ۱۳۸۲، ص ۱۶۱.

2.     یارشاطر siādohon ضبط کرده: نک. Yar-shater, Ehsan, A Grammar of Southern Tati dialects, The Hague-Paris, 1969, p. ۲۹, fn.۳۲

‎‎

موسسه آموزش عالی غیرانتفاعی تاکستان و موسسه آموزش عالی غیرانتفاعی علامه مجلسی

منابع

آمار از: اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران ۱۳۸۳، ص ۱۴۵.